Kiedy przestajesz być sobą. Jak rozpoznać, że relacja odbiera Ci poczucie własnej wartości
- Aneta Ryba
- 1 dzień temu
- 3 minut(y) czytania
Zaktualizowano: 9 godzin temu
Niewiele kobiet budzi się pewnego dnia z myślą: "Jestem w relacji, w której doświadczam
przemocy".
Znacznie częściej słyszę podczas rozmów: "Może naprawdę przesadzam", "Może jestem
zbyt wrażliwa", "Może to ja wszystko psuję".
To właśnie dlatego przemoc psychiczna jest jedną z najtrudniejszych do rozpoznania form przemocy. Nie zawsze pozostawia widoczne ślady, ale może stopniowo zmieniać sposób, w jaki człowiek postrzega siebie, swoje emocje i własną wartość.
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) oraz Europejskiego Instytutu ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE) przemoc psychiczna obejmuje między innymi poniżanie, zastraszanie, kontrolowanie, izolowanie od bliskich, groźby oraz systematyczne podważanie poczucia własnej wartości.
Źródła:
● WHO – Violence against women: https://www.who.int/news-room/fact-
sheets/detail/violence-against-women
● EIGE – Gender-based violence: https://eige.europa.eu/gender-based-violence
To nie dzieje się od razu
Nikt nie traci poczucia własnej wartości w ciągu jednego dnia. To proces. Najpierw pojawia się krytyka. Potem wyśmiewanie. Z czasem kontrola. Następnie izolowanie od rodziny i przyjaciół. Później zdania, które wiele kobiet pamięta przez lata: "Bez ciebie i tak sobie nie poradzisz", "Nikt ci nie uwierzy", "To przez ciebie się zdenerwowałem", "Gdybyś była inna, nic by się nie wydarzyło".
Po miesiącach lub latach wiele kobiet zaczyna wątpić we własne odczucia. Przestaje ufać
swojej intuicji. Coraz częściej pyta innych, czy ma prawo czuć to, co czuje. Psychologia
opisuje takie mechanizmy między innymi jako gaslighting. Formę manipulacji, która
prowadzi do podważania własnej pamięci, oceny sytuacji i zaufania do samej siebie.
Źródło:
American Psychological Association – Dictionary of Psychology:
Co dzieje się z naszym mózgiem?
Przewlekły stres nie wpływa jedynie na samopoczucie. Oddziałuje również na
funkcjonowanie organizmu. Kiedy człowiek przez długi czas żyje w poczuciu zagrożenia,
organizm pozostaje w stanie ciągłej gotowości. Wzrasta poziom hormonów stresu, takich jak kortyzol i adrenalina. Układ nerwowy uczy się nieustannie wypatrywać zagrożenia. W praktyce może to oznaczać, że zwykły dźwięk kluczy w drzwiach, ton głosu partnera czy wiadomość w telefonie wywołują napięcie, zanim wydarzy się cokolwiek złego.
Badania pokazują, że osoby doświadczające długotrwałej przemocy mogą rozwinąć objawy charakterystyczne dla zespołu stresu pourazowego (PTSD) lub złożonego PTSD
(Complex PTSD). Mogą pojawić się między innymi:
● trudności z koncentracją,
● problemy ze snem,
● nadmierna czujność,
● trudności z podejmowaniem decyzji,
● poczucie odrętwienia emocjonalnego,
● lęk i przewlekłe zmęczenie.
To nie jest oznaka słabości. To naturalna reakcja organizmu na długotrwały stres.
Źródła:
● American Psychological Association – Stress: https://www.apa.org/topics/stress
● Harvard Health Publishing – Understanding the stress response:
● WHO – ICD-11 Complex PTSD: https://icd.who.int/
Kiedy zaczynasz się gubić
Jednym z pierwszych sygnałów nie jest krzyk. Nie jest nim nawet przemoc fizyczna. Często pierwszym sygnałem jest utrata kontaktu z samą sobą. Coraz rzadziej zadajesz sobie pytanie: "Czego ja chcę?".
Znacznie częściej pojawia się:
"Co zrobić, żeby on się nie zdenerwował?"
"Jak uniknąć kolejnej kłótni?"
"Co powiedzieć, żeby był spokojny?"
Powoli całe życie zaczyna być podporządkowane przewidywaniu reakcji drugiej osoby.
To właśnie wtedy wiele kobiet przestaje żyć zgodnie ze swoimi potrzebami, a zaczyna żyć swoim lękiem.
Powrót do siebie jest możliwy
Odzyskiwanie siebie nie zaczyna się od wielkich decyzji. Nie zaczyna się od spakowanej
walizki. Nie zaczyna się od rozwodu.Najczęściej zaczyna się od jednego pytania:
Czy naprawdę jestem szczęśliwa?
Potem pojawiają się kolejne:
● Co czuję?
● Czego potrzebuję?
● Czy moje granice są szanowane?
● Czy mogę wyrażać swoje zdanie bez strachu?
● Czy w tej relacji jestem sobą?
To właśnie od takich pytań zaczyna się odzyskiwanie własnego głosu.
Jako coach
W swojej pracy nie stawiam diagnoz i nie podejmuję decyzji za moje klientki. Tworzę
przestrzeń, w której mogą bez lęku opowiedzieć swoją historię, uporządkować myśli i
ponownie zaufać własnym odczuciom.
Wiele kobiet mówi mi: "Po raz pierwszy od dawna ktoś mnie po prostu wysłuchał"
I często właśnie od tego zaczyna się zmiana. Nie od wielkiej decyzji. Od odzyskania
przekonania:
„Mam prawo być traktowana z szacunkiem.”
Bo zdrowa relacja nie odbiera człowiekowi poczucia własnej wartości. Zdrowa relacja
pomaga mu je rozwijać.
Źródła
● World Health Organization (WHO) – Violence against women
● European Institute for Gender Equality (EIGE) – Gender-based violence
● American Psychological Association (APA) – Gaslighting
● American Psychological Association (APA) – Stress
● Harvard Health Publishing – Understanding the Stress Response
● World Health Organization (WHO) – ICD-11 (PTSD i Complex PTSD)
Uwaga: Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje diagnozy
psychologicznej, psychoterapii ani porady prawnej. Jeśli doświadczasz przemocy lub
czujesz się zagrożona, warto skontaktować się z odpowiednimi służbami lub
specjalistą.
