Waarom gaan vrouwen terug naar een partner die hen heeft gekwetst? De psychologie achter een pijnlijke emotionele band
- Aneta Ryba
- 5 uur geleden
- 4 minuten om te lezen
Een van de meest gestelde vragen is:
"Waarom is ze niet gewoon weggegaan?"
En als ze wél is weggegaan:
"Waarom is ze dan toch teruggegaan?"
Het is een vraag die vaak voortkomt uit onbegrip. Van buitenaf lijkt het soms eenvoudig om een oordeel te vellen. Veel moeilijker is het om te begrijpen wat er gebeurt in het hoofd en het hart van iemand die jarenlang heeft geleefd in een relatie waarin angst, manipulatie en de hoop dat "het deze keer anders zal zijn" elkaar voortdurend afwisselden.
De psychologie laat zien dat terugkeren naar een gewelddadige partner geen teken is van zwakte of gebrek aan verstand. In de meeste gevallen is het het gevolg van een complex samenspel van emotionele, psychologische en sociale processen.
De geweldscyclus – waarom is die zo moeilijk te
doorbreken?
De Amerikaanse psycholoog Lenore E. Walker, die sinds de jaren zeventig onderzoek deed naar huiselijk geweld, beschreef het verschijnsel dat bekendstaat als de geweldscyclus (Cycle of Violence).
Volgens haar onderzoek is geweld zelden voortdurend aanwezig. Meestal verloopt het in
een terugkerend patroon van verschillende fasen:
● Spanningsopbouw – de kritiek neemt toe, de controle wordt groter, woede-
uitbarstingen komen vaker voor en de spanning in huis loopt op.
● De geweldsfase – het geweld kan psychisch, economisch, fysiek of seksueel zijn.
● De verzoeningsfase of "honeymoonfase" – de pleger biedt excuses aan, belooft beterschap, toont liefde en aandacht, koopt cadeaus, huilt of wijt zijn gedrag aan
stress of moeilijke omstandigheden.
Juist deze laatste fase geeft veel vrouwen opnieuw hoop.
"Misschien heeft hij het nu echt begrepen"
"Misschien wordt het deze keer anders"
Uit onderzoek blijkt echter dat de cyclus zich zonder echte verantwoordelijkheid van de
pleger en zonder professionele hulp vaak opnieuw herhaalt.
Traumabinding – wanneer liefde en pijn met elkaar
verweven raken
Binnen de psychologie wordt ook gesproken over traumabinding (trauma bond).
Zo'n band ontstaat wanneer periodes van mishandeling worden afgewisseld met momenten van liefde, aandacht en beloften dat alles zal veranderen. Het brein gaat de tijdelijken opluchting ervaren als veiligheid. Iedere rustige dag voelt als een beloning. Iedere verontschuldiging wekt opnieuw hoop. Dat betekent niet dat een vrouw graag lijdt.
Het betekent dat haar zenuwstelsel lange tijd heeft gefunctioneerd in een voortdurende
afwisseling van spanning en opluchting. Dat heeft een diepe invloed op emoties, hechting en de keuzes die iemand maakt.
Waarom is weggaan vaak zo moeilijk?
Iedere situatie is anders. Toch laten onderzoek en praktijkervaring zien dat verschillende
factoren het beëindigen van een relatie kunnen bemoeilijken:
● gezamenlijke kinderen;
● een koopwoning of gezamenlijke hypotheek;
● financiële afhankelijkheid;
● weinig of geen steun vanuit familie of vrienden;
● wonen in het buitenland;
● angst voor een toekomst alleen;
● angst voor de reactie van de partner;
● een sterk verantwoordelijkheidsgevoel voor het gezin;
● de hoop dat de partner zal veranderen.
In mijn praktijk als coach in Nederland spreek ik regelmatig vrouwen die vertellen dat zij zich pas écht gevangen voelden nadat zij samen een huis hadden gekocht. Natuurlijk veroorzaakt een koopwoning geen geweld. Maar een gezamenlijke hypotheek en financiële verplichtingen kunnen de afhankelijkheid vergroten en het gevoel versterken dat er geen uitweg meer is.
"Misschien ligt het aan mij..."
Een van de meest pijnlijke gevolgen van langdurig psychisch geweld is het verlies van
vertrouwen in jezelf.
Een vrouw kan langzaam gaan geloven dat zij:
● te veel vraagt;
● overdrijft;
● situaties verkeerd inschat;
● gewoon harder haar best moet doen.
Deze overtuigingen ontstaan niet zomaar. Ze zijn vaak het gevolg van jarenlange
manipulatie, kritiek en het steeds opnieuw in twijfel trekken van haar gevoelens en
ervaringen.
Wat zegt de psychologie?
De grondlegger van de hechtingstheorie, John Bowlby, liet zien dat onze ervaringen in de kindertijd invloed hebben op de manier waarop we als volwassenen relaties aangaan.
Dat betekent niet dat onze jeugd onze toekomst bepaalt. Wel kan het ervoor zorgen dat
sommige mensen moeite hebben om ongezonde relatiepatronen te herkennen of sterker bang zijn om afgewezen te worden. Onderzoek van professor John Gottman laat zien dat gezonde relaties gebaseerd zijn op wederzijds respect, verantwoordelijkheid en het vermogen om conflicten op een veilige
manier op te lossen.Minachting, voortdurende kritiek, het kleineren van de ander en het
vermijden van gesprekken behoren volgens Gottman tot de sterkste waarschuwingssignalen binnen een relatie. De psychologie benadrukt daarnaast steeds meer de invloed van langdurige stress. Leven in voortdurende angst heeft niet alleen invloed op emoties, maar ook op het functioneren van de hersenen. Het kan het nemen van beslissingen moeilijker maken en het gevoel van controle over het eigen leven verzwakken.
Stel niet de vraag:"Waarom ging ze terug?"
Probeer liever te vragen:
'"Wat maakte het voor haar zo moeilijk om weg te gaan?"
Dat is een heel andere vraag. Een vraag die niet veroordeelt, maar probeert te begrijpen.
Empathie betekent niet dat je geweld goedkeurt. Het betekent dat je ziet dat achter iedere beslissing een mens staat, met een eigen geschiedenis en omstandigheden die van buitenaf vaak niet zichtbaar zijn.
Mijn rol als coach
Ik neem geen beslissingen voor mijn cliënten en vertel hen niet wat zij moeten doen. Ik help vrouwen om opnieuw contact te maken met hun eigen stem, hun waarden en hun gevoel van regie over hun eigen leven. Want heel vaak begint de eerste stap niet met het pakken van een koffer.
De eerste stap begint met het terugvinden van het vertrouwen:
"Ik heb het recht om zonder angst te leven"
Die ene zin kan het begin zijn van een grote verandering.
Bronnen en onderzoek
Lenore E. Walker – The Battered Woman en het model van de geweldscyclus
The Gottman Institute – onderzoek naar duurzame relaties en communicatie
American Psychological Association (APA) – geweld binnen relaties en gezonde
relaties
John Bowlby – hechtingstheorie
European Institute for Gender Equality (EIGE) – geweld tegen vrouwen en
partnergeweld
Eurostat, FRA & EIGE (2024) – EU Gender-Based Violence Survey
Let op: Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vervangt geen
psychologische diagnose, psychotherapie of juridisch advies. Ervaar je geweld
of voel je je onveilig in je relatie, neem dan contact op met een hulpverlener of
de daarvoor bevoegde instanties.
